Home - Linux beginners - Linux Commando's 1

.

• Webdesign
  
  
• Linux beginners
• Wat is Linux?
• Distributies
• Installatie
• De Console
• Documentatie
• Linux Commando's 1
• Bestandsrechten
• VI-editor
• Bestanden zoeken
• Devices - mounten
• Directory-structuur
• Schijfruimte
• Procesbeheer
• tekstgereedschappen
• Redirection en pipes
• Reguliere expressies
• Het opstart-proces
• Software installeren
• Software zelf compileren
• De kernel
• Links
• Literatuur
• Te doen


• Linux gevorderden
• Contact
  
  
• ©2005, Jan Gnodde

Printbaar

6. LINUX COMMANDO'S DEEL 1

Gebruikers aanmaken

Als je Linux in de console-mode hebt staan, of je werkt in een terminal window, dan gebruik je een zgn. shell. In de meeste gevallen zal dat de bash-shell zijn, maar er bestaan ook andere.
Die shell zorgt o.a. voor de verwerking van de ingevoerde commando's en voor het laten zien van de prompt.

We nemen aan, dat je naast de root-account, tijdens de installatie ook nog een "gewone" gebruiker hebt aangemaakt. Zo niet, dan sta je nu ingelogd als root, en dat is niet verstandig voor het dagelijkse werk met de computer. Als je nu alsnog één of meer gebruikers aan wilt maken, dan kan dat.
Het grote voordeel van een multi-usersysteem als Linux is, dat gebruikers niet in elkaars home-directory kunnen komen (bij de juiste instellingen, maar daarover later meer...). Dus je zoon, vrouw, opa of neef kan niet al die leuke MP3 bestanden uit jouw home-directory wissen. Dus is het inderdaad verstandig om voor iedere gebruiker van je computer een eigen account aan te maken. Het is zelfs misschien verstandig om voor jezelf, naast je gewone gebruikers-account, nog een experimenteel-account aan te maken, waarmee je lekker kunt spelen en oefenen met al die Linux commando's zonder dat het een rotzooitje wordt in je gewone gebruikers directory.

Om een nieuwe gebruiker aan te maken moet je ingelogd staan als root, of het commando su gebruiken. Daarna maak je een gebruiker aan met useradd gebruiker, waar voor "gebruiker" de inlognaam van de nieuwe gebruiker moet staan. Direct na het uitvoeren van dit commando verschijnt de promt weer, maar dat wil niet zeggen, dat er niets gebeurd is: er is ècht een nieuwe gebruiker aangemaakt. Hij/zij heeft alleen nog geen wachtwoord. Dat maak je aan door passwd gebruiker. Nu krijg je wel een reactie: je moet een wachtwoord invoeren, en daarna nog een keer ter controle op typefouten. Bijzonder is, dat je op het scherm niet ziet, dat je het wachtwoord intypt. Zo kan iemand, die over je schouder meekijkt, niet stiekem het wachtwoord van het scherm aflezen.

Om te kunnen werken met de nieuwe gebruikersaccount moet je eerst uitloggen als huidige gebruiker, tenminste, als je werkt in een terminal window. Als je werkt in een console kun je gewoon naar een ander virtueel console gaan (Alt+Fn) en daar inloggen als nieuwe gebruiker.
In de grafische desktop moet je eerst helemaal uitloggen en daarna weer opnieuw inloggen, of je gaat met Ctrl+Alt+Fn alsnog naar een console...
Als je trouwens wilt uitloggen vanuit een console type je exit of logout.

Directory's en bestanden

Als je net ingelogd bent in een console of net een terminal window geopend hebt, dan sta je in je home-directory /home/usernaam (waar je voor "usernaam" dus je inlognaam moet lezen). Dat kun je controleren met het commando pwd. Dit commando geeft als reactie de huidige directory aan, dus de directory waar je in staat.

De directory-structuur onder Linux is opgebouwd als een (omgekeerde) boom. Bovenaan heb je de root (/), de basis van de directory-boom. Om van directory te veranderen gebruik je het commando cd. Als je hierachter verder geen argumenten intypt brengt dit commando je naar je homedirectory (maar daar stond je waarschijnlijk al). Om naar de root-directory te gaan type je cd /. Controleer maar met pwd.

Om de inhoud van een directory te kunnen bekijken geef je de opdracht ls. Nu zie je een lijst met namen, waaronder bin, boot, dev, etc, home, enz. Dit zijn allemaal directory's. Als het goed is staan er geen gewone bestanden in de root-directory. Ook zie een directory genaamd root. Dat is niet de root-directory, maar de home-directory van root. De naamgeving is misschien wat verwarrend, maar wordt overal zo gebruikt, dus laten we het maar zo. Onthoud: de rootdirectory is /, de directory root is /root. De andere gebruikers hebben als home-directory /home/usernaam. Ga maar eens naar de homedirectory cd /home) en kijk welke directory's daar onder staan: ls. Daar zie je al je ingevoerde gebruikers. Iedere gebruiker heeft dus zijn eigen directory.

Als je vanuit de root-directory naar je home-directory wilt gaan kun je cd /home/usernaam intypen. Op deze manier geef je het absolute pad aan naar je home-directory. Je kunt echter ook eerst naar de directory home gaan (cd /home) en vandaar uit naar je home-directory: cd usernaam.
Dit keer staat er dus geen / voor en geef je zodoende een pad op relatief aan de directory waar je je bevindt: een relatief pad.
Vanuit je home-directory kun je ook weer naar /home door cd .. in te typen. Die twee puntjes duiden op de "parent"-directory, de directory direct boven degene waar je je bevindt. Zo staat 1 puntje voor de directory waar je nu bent. Het nut van dit laatste komen we later nog tegen.

LS voor gevorderden

Het commando ls kent nog wat opties. Type maar eens ls -l. Nu krijg je een uitgebreidere inhoudslijst te zien van de directory waar je staan. We gaan hier nog niet in op de betekenis van elk van die kolommen, maar in de laatste (meest rechtse) kolom zie je de naam van het bestand of de directory, met daarvoor de tijd en datum waarop het bestand of de directory is aangemaakt of voor het laatst gewijzigd. In de kolom daar weer voor zie je de grootte van het bestand. Ook een directory heeft een grootte, omdat een directory in Linux eigenlijk ook maar een bestand is (maar daar komen we later nog wel eens op terug).
Bestudeer de man-page van ls maar eens voor nog veel meer mogelijkheden (man ls).

Gebruikers verwijderen

Met het commando userdel usernaam kun je een gebruiker verwijderen. Je verwijdert dan echter niet zijn/haar home-directory. Dat kun je doen d.m.v. een extra optie van dit commando: userdel -r usernaam. Nu is ook de home-directory van deze gebruiker verdwenen. Je kunt ook dit commando trouwens alleen gebruiken wanneer je als root of su ingelogd bent.

Bestanden en directory's maken en verwijderen

Een nieuwe directory is snel aangemaakt. Ga eerst even naar je home-directory (cd), om er niet overal een rommeltje van te maken. In je home-directory kun je een subdirectory aanmaken, bijv. mkdir test. Controleren met ls of ls -l en, voila, hij staat er.
Ga nu naar je nieuwe directory (cd test). Daar kun je een nieuw (leeg) bestand aanmaken met touch bestand. Kijk maar weer met ls.

Ok, je kunt directory's en bestanden aanmaken. Maar er is meer: om een bestand te kopiëren moet je cp bestand bestand2 intypen. Nu is er een kopie van bestand gemaakt met de naam bestand2
Je kunt ook de naam van een bestand veranderen: mv bestand2 bestand3. Eigenlijk verplaats je met het commando mv een bestand, waarbij je het ook een andere naam kunt geven. Ook directory's kun je kopiëren en verplaatsen: Ga eerst weer naar je home-directory: cd, en kopiëer dan de directory test: cp test test1. Hé, dat lukt niet. Dan moeten we een optie van het commando cp gebruiken: cp -r test test1.
Nu is het wel gelukt: de directory test is, incl. de bestanden, die in deze directory stonden, gekopiëerd naar test2. Controleer maar even (je weet nu wel hoe...).

Nu moeten we nog bestanden en directory's leren verwijderen. Ook dat is niet al te moeilijk. Ga eerst maar naar de directory test1 (/home/usernaam/test1 om het absolute pad nog maar eens te noemen). Daar staan, als je alles gedaan hebt wat hiervoor beschreven is, 2 bestanden. Zo niet, dan maak je maar een paar bestanden aan met de opdracht touch.
Nu gaan we een bestand verwijderen: rm bestand3. Bestand3 is nu verdwenen. Bij sommige distributies krijg je de vraag of je het zeker weet, bij andere distributies wordt je opdracht direct uitgevoerd. Wees dus voorzichtig, want terughalen van een gewist bestand is niet meer mogelijk!
Ga nu maar weer naar je home-directory. Als het goed is, staat er in de directory test1 nog minimaal één bestand. Dan gaan we nu die directory verwijderen: rm test1. En weer lukt het niet. Voor het verwijderen van directory's bestaat er een apart commando: rmdir test1, maar dat werkt alleen maar, als de directory leeg is. Dus zou je eerst alle bestanden in die directory moeten verwijderen. Dat is lastig. Gelukkig bestaat er een gemakkelijker manier, nl. met een variatie van rm. Maar dat is een gevaarlijke, omdat het de directory met zijn gehele inhoud, inclusief alle subdirectory's verwijderd. Als je dat commando zou geven om de root-directory te verwijderen (/), zou gelijk je harde schijf (of in ieder geval je Linux-partitie) leeg zijn! Maar met zorg toegepast is het geen probleem: rm -R test1. Nu lukt het wel!

Resumé

De eerste Linux-commando's hebben we nu behandeld, zij het sumier. De meeste Linux-commando's kennen meerdere opties, waarvan we er hier maar enkele behandeld hebben. Lees voor uitgebreidere informatie de man- en/of info-pages door.
De commando's, die we op deze pagina behandeld hebben, zijn:

su		useradd		passwd		exit		logout
pwd		cd		ls		userdel		mkdir
touch		cp		mv		rm		rmdir

Laatst herzien op 18-12-2006